Dodatkowy trening piłkarza: kiedy ma sens, jak rozpoznać dobry plan i sprawdzić jego efekty
Rodzic widzi, że młody zawodnik jest zmęczony, ma trudniejszy okres w szkole albo zmaga się z kontuzją. Pierwsza myśl często brzmi: odpuśćmy dodatkowe treningi.
Czasem to właściwa decyzja. Innym razem nie trzeba rezygnować z pracy nad rozwojem, lecz zmienić jej charakter, intensywność albo zakres.
Problem polega na tym, że samo dokładanie treningów nie gwarantuje postępu, a rezygnacja ze wszystkich aktywności nie zawsze jest konieczna. Trzeba wiedzieć, czego zawodnik potrzebuje w danym momencie, co może bezpiecznie robić i jak sprawdzić, czy podjęta praca przynosi efekty.
W tym artykule pokażę, kiedy dodatkowy trening ma sens, jak podejść do niego w czasie kontuzji i po czym poznać, że rzeczywiście wspiera rozwój piłkarza.
Nazywam się Kuba Seweryn. Od 11 lat pracuję jako trener przygotowania motorycznego piłkarzy.
Krok 1. Kiedy dodatkowy trening nie jest potrzebny?
Dodatkowy trening może być złym pomysłem wtedy, gdy zawodnik ma już duże obciążenie, a jego organizm nie ma wystarczających warunków do regeneracji.
Wyobraź sobie piłkarza (to przykład ilustracyjny), który regularnie uczestniczy w czterech lub pięciu treningach klubowych tygodniowo, rozgrywa mecze, a do tego mierzy się z trudnym okresem w szkole albo dużym napięciem w życiu prywatnym. Jeśli taki rytm jest dla niego wymagający, dokładanie kolejnej jednostki może przynieść więcej kosztów niż korzyści.
Nie chodzi wyłącznie o zmęczenie mięśni. Na możliwości zawodnika wpływają również sen, odżywianie, stres, tempo wzrostu i czas na odpoczynek. Wszystkie te elementy trzeba rozpatrywać łącznie.
Dodatkowy trening ma sens tylko wtedy, gdy istnieje przestrzeń na to, żeby zawodnik mógł z niego skorzystać. Jeżeli jej brakuje, lepszym rozwiązaniem może być ograniczenie obciążeń, zmiana charakteru zajęć albo czasowe zawieszenie dodatkowej pracy. Nie jest to porażka ani krok wstecz. To dopasowanie planu do aktualnej sytuacji zawodnika.
O tym, jak łączyć trening klubowy, przygotowanie motoryczne i regenerację, piszę szerzej w artykule o planowaniu tygodnia piłkarza.
Krok 2. Kiedy dodatkowy trening może pomóc?
Piłka nożna jest sportem złożonym. Zawodnik musi jednocześnie rozwijać szybkość, siłę, koordynację, zdolność do powtarzania wysiłków, kontrolę ruchu, podejmowanie decyzji i wiele innych umiejętności.
Dlatego nawet zawodnik, który regularnie trenuje w klubie, może mieć obszary wymagające dodatkowej pracy. Trening drużynowy realizuje przede wszystkim cele zespołu i nie zawsze pozwala poświęcić wystarczająco dużo czasu na konkretną słabość jednego piłkarza. Właśnie tu pojawia się miejsce na indywidualne przygotowanie.
Może ono służyć na przykład poprawie pierwszych kroków, rozwijaniu siły, doskonaleniu kontroli ciała albo uzupełnieniu pracy, której zawodnik nie wykonuje w wystarczającym zakresie podczas treningów klubowych. Nie oznacza to jednak, że każdy piłkarz powinien zawsze trenować więcej. Czasem najlepszym rozwiązaniem jest zastąpienie części dotychczasowej pracy inną, lepiej dopasowaną do potrzeb.
Dobry trening dodatkowy nie jest kolejną jednostką dodaną do kalendarza. Jest odpowiedzią na konkretny problem lub cel rozwojowy zawodnika.
Zanim go zaplanujesz, odpowiedz na trzy pytania:
Co dokładnie chcemy poprawić?
Dlaczego dotychczasowy trening nie wystarcza, żeby to osiągnąć?
Jak wprowadzimy nową pracę, żeby nie zaburzyć regeneracji i pozostałych elementów przygotowania?
Jeśli nie potrafisz odpowiedzieć na te pytania, warto najpierw przyjrzeć się całemu planowi zawodnika.
Zanim czytasz dalej: jeśli chcesz sprawdzić, co w grze ogranicza Twojego zawodnika, zrób darmową diagnozę. To 4 minuty, 27 pytań.
Krok 3. Kontuzja nie zawsze oznacza przerwę od wszystkiego
W przypadku urazu ważne jest rozróżnienie między rezygnacją z określonej aktywności a całkowitym zaprzestaniem treningu.
Na początek istotne zastrzeżenie: zalecenia lekarza lub fizjoterapeuty, który zbadał zawodnika, mają pierwszeństwo. Nie należy samodzielnie szukać sposobów na obejście ograniczeń wynikających z urazu.
Warto jednak wiedzieć, że kontuzja jednego obszaru ciała nie zawsze oznacza, że wszystkie pozostałe możliwości treningowe zostają wykluczone. Przykładowo, przy niektórych urazach nadgarstka można nadal pracować nad wybranymi elementami przygotowania nóg, o ile pozwala na to rodzaj urazu i zalecenia specjalisty. Podobnie przy określonych urazach kończyny dolnej może być możliwe utrzymanie części aktywności, która nie obciąża uszkodzonej struktury.
Nie można jednak przyjąć z góry, że tak będzie w każdym przypadku. Nawet ćwiczenie pozornie niezwiązane z miejscem urazu może powodować niepożądane obciążenie. Dlatego zamiast samodzielnie rozstrzygać, czy zawodnik może trenować, zapytaj lekarza lub fizjoterapeutę wprost:
Które formy aktywności są obecnie bezpieczne i co możemy trenować bez utrudniania leczenia?
Odpowiedź może pozwolić utrzymać część przygotowania, a jednocześnie respektować ograniczenia wynikające z urazu. Celem nie jest trenowanie za wszelką cenę, tylko wykorzystanie tych możliwości, które rzeczywiście istnieją.
Jeśli uraz dotyczy górnej części ciała, dolna może pracować w małej dawce, o ile ból nie rośnie w trakcie ani następnego dnia; jeśli rośnie, ćwiczenie wypada, bo obciąża coś, czego nie widzimy. Pytanie do specjalisty zostaje jako uzupełnienie.
Od Kuby: Zamiast od razu orzekać, że zawodnik ma odpocząć od wszystkiego, wolę zapytać, co może bezpiecznie robić. Granice ustala lekarz lub fizjoterapeuta, a ja szukam pracy w ich obrębie, żeby po treningu klubowym nie zostawała luka.
Krok 4. Długa przerwa też ma swoje konsekwencje
U młodych piłkarzy dolegliwości bólowe mogą pojawiać się między innymi w okresie szybkiego wzrostu. W tym czasie zmieniają się proporcje ciała, a zdolność do tolerowania obciążeń może nie nadążać za wymaganiami treningu i meczu. Niekiedy konieczne jest wtedy ograniczenie lub czasowe wykluczenie określonych aktywności. Zakres przerwy zależy od przyczyny problemu, jego nasilenia i oceny specjalisty.
Warto pamiętać, że długotrwałe wyłączenie z wysiłku może prowadzić do spadku części zdolności fizycznych, a po powrocie do sportu trzeba stopniowo odbudować tolerancję na obciążenia. Nie jest to argument przeciwko odpoczynkowi ani zaleceniom medycznym. Jest to argument za tym, żeby planować leczenie i powrót do aktywności możliwie świadomie.
Jeżeli specjalista zaleca przerwę od piłki nożnej, warto ustalić, czy oznacza ona zakaz wszystkich form aktywności, czy jedynie tych, które mogą pogarszać stan zawodnika. Jeśli dozwolona jest jakaś forma ćwiczeń, można wspólnie określić jej zakres i sposób stopniowego powrotu do obciążeń.
Decyzję o tym, co wolno robić, podejmuje specjalista znający konkretny przypadek. Rolą trenera jest dostosowanie pracy do tych zaleceń, a nie ich podważanie.
Krok 5. Po czym poznać dobry trening dodatkowy?
Dobry trening dodatkowy nie musi być długi ani bardzo męczący. Jego wartość wynika z tego, czy realizuje konkretny cel, zapewnia odpowiedni bodziec i pasuje do całego planu zawodnika. Wysiłek sam w sobie nie jest miarą jakości. Zmęczenie po treningu nie dowodzi, że zawodnik zrobił postęp, a jednostka, po której wychodzi z zapasem energii, może być bardzo wartościowa, jeśli była właściwie zaplanowana.
Na co zwrócić uwagę?
1. Trening jest dopasowany do zawodnika. Uwzględnia jego wiek, doświadczenie, możliwości, historię treningową, aktualne obciążenie i cel. Nie każdy piłkarz potrzebuje tego samego, nawet jeśli gra na tej samej pozycji i w tej samej kategorii wiekowej.
2. Wynika z rozpoznanej potrzeby. Zanim wybierzesz ćwiczenia, ustal, co rzeczywiście wymaga poprawy. Jeśli problemem jest słaby pierwszy krok, plan powinien uwzględniać czynniki, które mogą ograniczać przyspieszenie (pisałem o nich w artykule o pierwszym kroku). Jeżeli zawodnik ma trudności z kontrolą ruchu, samo dokładanie sprintów nie musi rozwiązać problemu.
3. Ma uzasadnienie, a nie tylko atrakcyjną formę. Ćwiczenia z internetu mogą być wartościowe, ale sam fakt, że wyglądają efektownie lub są popularne, nie oznacza, że będą odpowiednie dla konkretnego zawodnika. Liczy się ich cel, sposób wykonania i dopasowanie do jego potrzeb.
4. Uwzględnia cały tydzień. Nawet dobrze dobrane ćwiczenia mogą przynieść niewielką korzyść, jeśli zostaną wprowadzone w nieodpowiednim momencie lub w nadmiernej ilości. Trzeba brać pod uwagę treningi klubowe, mecze, regenerację i inne obciążenia.
5. Zawodnik rozumie, nad czym pracuje. Młody piłkarz nie musi znać całej teorii treningu, ale powinien rozumieć, jaki jest cel wykonywanych zadań i w jaki sposób mają mu pomóc. Dzięki temu łatwiej budować świadome podejście do rozwoju.
W praktyce dobry plan nie zaczyna się od listy ćwiczeń. Zaczyna się od poznania zawodnika, ustalenia priorytetów i wyboru środków, które mają uzasadnienie w jego sytuacji.
Wolisz zacząć od ustalenia priorytetów, zamiast zgadywać? Na Spotkaniu z testami we Wrocławiu sprawdzam jakość ruchu zawodnika, hamowanie i kontrolę ciała, a razem z rodzicem ustalamy, co jest dla zawodnika najważniejsze. Zobacz, jak to wygląda
Krok 6. Jak sprawdzić, czy trening przynosi efekty?
To jeden z trudniejszych elementów przygotowania piłkarza. W niektórych obszarach można stosunkowo łatwo zmierzyć zmianę. Na przykład czas sprintu pozwala ocenić, czy zawodnik biega szybciej w określonych warunkach.
Piłka nożna jest jednak sportem, w którym skuteczność zależy od wielu współdziałających czynników. Zawodnik może poprawić wynik testu szybkościowego, ale nie wykorzystywać tej zdolności w odpowiednich sytuacjach meczowych. Może też lepiej poruszać się na boisku, choć nie będzie to od razu widoczne w liczbie zdobytych bramek czy asyst.
Dlatego warto łączyć kilka źródeł informacji:
Testy i obserwacje ruchu pomagają sprawdzić, czy zmienia się zdolność, nad którą pracujemy.
Obserwacja treningu pozwala ocenić, czy zawodnik lepiej wykonuje zadania w warunkach zbliżonych do gry.
Analiza meczu pomaga ustalić, czy poprawa przekłada się na zachowanie w rzeczywistych sytuacjach boiskowych.
Monitorowanie obciążeń i samopoczucia pomaga ocenić, czy plan jest możliwy do utrzymania i nie przeciąża zawodnika.
Najważniejsze jest to, żeby wiedzieć, czego szukamy. Jeśli pracujemy nad pierwszym krokiem, obserwuj sytuacje, w których zawodnik musi szybko ruszyć do piłki, oderwać się od przeciwnika lub zareagować na zmianę sytuacji. Jeśli rozwijamy inną zdolność, kryteria oceny powinny być odpowiednio dobrane.
Nie wyciągaj wniosków na podstawie jednego meczu. Na grę wpływają poziom przeciwnika, taktyka zespołu, liczba minut na boisku i rola zawodnika. Potrzebna jest obserwacja w dłuższym okresie.
Dobry trening powinien prowadzić do mierzalnych zmian w obszarze, nad którym pracujemy, a z czasem wspierać również skuteczność zawodnika na boisku. Jeśli po odpowiednio długim okresie nie widać postępu, warto ponownie ocenić cel, dobór ćwiczeń, dawkę obciążenia i sposób pomiaru. Nie oznacza to automatycznie, że cały trening był źle zaplanowany, ale jest sygnałem, że trzeba sprawdzić, co nie działa.
O tym, dlaczego dobre wyniki na treningu nie zawsze przekładają się na grę, piszę w artykule o zawodnikach, którzy na treningu są świetni, a w meczu pokazują mniej.
Trzy błędy w myśleniu o dodatkowym treningu
Błąd 1. „Kontuzja albo trudny okres oznacza koniec treningu”. Czasem konieczna jest pełna przerwa. W innych sytuacjach można zmienić charakter aktywności i utrzymać część przygotowania. Przy urazie zakres dozwolonego wysiłku trzeba uzgodnić ze specjalistą.
Błąd 2. „Dobry trening to taki, po którym zawodnik jest wykończony”. Zmęczenie nie jest dowodem skuteczności. Liczy się odpowiedni bodziec, dopasowanie obciążenia i postęp w realizacji celu.
Błąd 3. „Skoro ćwiczenie jest popularne w internecie, będzie działać”. Popularność i atrakcyjna forma nie zastępują rozpoznania potrzeb zawodnika. Ćwiczenie powinno mieć konkretne uzasadnienie w planie.
Najczęstsze pytania
Czy młody piłkarz potrzebuje dodatkowego treningu?
Nie zawsze. Dodatkowy trening ma sens, gdy odpowiada na konkretną potrzebę zawodnika, której nie zaspokaja trening klubowy, i gdy w tygodniu jest miejsce na regenerację. Czasem lepszym rozwiązaniem jest zmiana dotychczasowej pracy niż dokładanie kolejnej jednostki.
Kiedy dodatkowy trening nie jest potrzebny?
Gdy zawodnik ma już duże obciążenie, brakuje mu regeneracji albo dodatkowa praca nie odpowiada na żadną konkretną potrzebę. W takiej sytuacji lepszym rozwiązaniem może być ograniczenie treningów lub zmiana ich charakteru.
Czy zawodnik z kontuzją może trenować?
To zależy od rodzaju urazu i zaleceń lekarza lub fizjoterapeuty. Warto zapytać specjalistę, które formy aktywności są bezpieczne. Nie należy samodzielnie zakładać, że ćwiczenia niezwiązane bezpośrednio z miejscem urazu są dozwolone. Jeśli uraz dotyczy górnej części ciała, dolna może pracować w małej dawce, o ile ból nie rośnie w trakcie ani następnego dnia; jeśli rośnie, ćwiczenie wypada.
Po czym poznać dobry trening dodatkowy?
Jest dopasowany do zawodnika, wynika z rozpoznanej potrzeby, uwzględnia całkowite obciążenie i realizuje konkretny cel. Nie musi być bardzo męczący, żeby przynosić korzyści.
Jak sprawdzić, czy trening dodatkowy działa?
Łącząc testy, obserwację ruchu, analizę zachowania na treningach i w meczach oraz monitorowanie obciążeń. Wynik jednego testu ani pojedynczy mecz nie dają pełnego obrazu postępu.
Chcesz sprawdzić, czego brakuje Twojemu zawodnikowi?
Dobry dodatkowy trening zaczyna się od ustalenia, czego zawodnik naprawdę potrzebuje. Możesz zrobić kolejny krok na dwa sposoby.
Jeśli chcesz zrozumieć temat w całości, sięgnij po książkę „Prawdziwa szybkość”. Pokazuję w niej, że szybkość to połączenie głowy i ciała i jak poszczególne elementy wpływają na możliwości piłkarza na boisku. PDF kosztuje 59 zł, wydanie papierowe 99 zł z przesyłką.
Kup książkę „Prawdziwa szybkość”
Nie masz pewności, czy to dla Ciebie? Możesz najpierw odebrać bezpłatny pierwszy rozdział, „Prawdziwe ograniczenia szybkości”. Wystarczy podać adres e-mail i potwierdzić zapis, a fragment przyjdzie na skrzynkę.
Najprościej zacząć od darmowej diagnozy. Zajmuje 4 minuty (27 pytań) i pokazuje, który z 13 obszarów gry najbardziej ogranicza zawodnika. Zrób darmową diagnozę
Jeśli chcesz zacząć pracę nad konkretnym zawodnikiem, zapraszam na Spotkanie z testami (pierwszy krok Indywidualnego Systemu Treningowego), we Wrocławiu albo zdalnie. Zaczynamy od rozmowy o tym, co jest dla Was najważniejsze, potem sprawdzam jakość ruchu, a na końcu wiesz, jakie są priorytety pracy. W Indywidualnym Systemie Treningowym powstaje plan ułożony w cały tydzień zawodnika (szkoła, treningi drużyny, mecze), obejmujący zwykle więcej niż jedną cechę. Nic nie dzieje się z automatu. Zobacz, jak wygląda Spotkanie z testami
Spotkanie zaczyna się od rozmowy z rodzicem i zawodnikiem o tym, co jest dla nich najważniejsze. Notuję w niej także to, co dotyczy nie tylko ciała, a testy ruchu dają konkretny punkt wyjścia do pracy. W Systemie Gamechange dbam o cały rozwój zawodnika, także o głowę. Nie wiemy z góry, co okaże się jego największym ograniczeniem ani kiedy do tego dojdziemy, dlatego nie obiecuję konkretnego wyniku.
Co Cię ogranicza?
Zrób darmową diagnozę. 27 pytań, 4 minuty, wynik od razu.

