Czy szybkość piłkarza można wytrenować? Co naprawdę ogranicza szybkość na boisku
„On po prostu nie jest szybki. To geny. Nic się z tym nie zrobi”.
To jedno z tych zdań, które brzmią rozsądnie, dopóki nie przyjrzymy się temu, co naprawdę decyduje o szybkości piłkarza podczas meczu.
Krótka odpowiedź: tak, szybkość piłkarza da się poprawić. Predyspozycje genetyczne mają znaczenie i nie każdy zawodnik będzie biegał tak szybko jak najszybsi piłkarze na świecie. Ale z tego nie wynika, że nie ma co pracować nad szybkością. Zawodnik, który wygląda na wolnego, niekoniecznie ma problem z samym bieganiem.
Może dobrze biegać, ale ruszać o ułamek sekundy za późno. Może być szybki na prostej, ale tracić przewagę przez złe ustawienie. A może rzeczywiście brakuje mu siły i umiejętności potrzebnych do dynamicznego startu. Dopóki nie wiesz, co go ogranicza, trudno dobrać właściwy trening.
W tym artykule pokażę Ci, z czego składa się szybkość na boisku, jaką rolę odgrywa genetyka, jak rozpoznać największe ograniczenie i od czego zacząć pracę. Nie potrzebujesz do tego specjalistycznego sprzętu ani wiedzy z zakresu fizjologii wysiłku.
Nazywam się Kuba Seweryn. Od 11 lat pracuję jako trener przygotowania motorycznego piłkarzy.
Krok 1. Szybkość to nie tylko to, jak szybko biegasz
Kiedy mówimy o szybkim piłkarzu, najczęściej wyobrażamy sobie zawodnika, który potrafi rozpędzić się do wysokiej prędkości i zostawić rywala za plecami. To tylko część obrazu.
Wyobraź sobie dwie sytuacje.
W pierwszej napastnik dostaje podanie za linię obrony. Ma przed sobą kilkadziesiąt metrów wolnej przestrzeni. W takiej sytuacji duże znaczenie ma to, jak szybko potrafi się rozpędzić i jaką prędkość ostatecznie osiągnie.
W drugiej pomocnik przechwytuje podanie w środku pola. Zanim ruszy, musi zauważyć wolną przestrzeń, ocenić zachowanie rywala i zdecydować, w którą stronę zagrać lub pobiec. Może nie wykonać efektownego sprintu, a mimo to zyskać przewagę, bo szybciej odczyta sytuację.
Obaj zawodnicy potrzebują szybkości, ale wykorzystują ją w inny sposób. Żeby zrozumieć, skąd bierze się ta przewaga, warto rozłożyć szybkość meczową na trzy elementy.
Element | Co decyduje o przewadze? | Jak wygląda to w meczu? |
|---|---|---|
Ciało | Zdolność do szybkiego ruszania, hamowania, zmiany kierunku i biegu z wysoką prędkością | Zawodnik pierwszy dociera do piłki albo skutecznie odrywa się od rywala |
Ustawienie | Miejsce i pozycja ciała, z których zawodnik rozpoczyna akcję | Zawodnik rusza we właściwym kierunku, zanim przeciwnik zdąży zareagować |
Reakcja i decyzja | Zdolność do dostrzeżenia sytuacji, jej oceny i wyboru działania | Zawodnik rozpoczyna ruch we właściwym momencie, zamiast reagować dopiero na ruch rywala |
Do tego dochodzi doświadczenie. Im więcej podobnych sytuacji zawodnik widział i rozumie, tym łatwiej może rozpoznać, co się dzieje, i przewidzieć, co wydarzy się za chwilę. Nie oznacza to, że doświadczony piłkarz zawsze będzie szybszy od młodszego, ale przewaga na boisku może wynikać z czegoś więcej niż same możliwości fizyczne.
Szybkość meczowa to nie tylko zdolność do szybkiego biegania. To również umiejętność znalezienia się we właściwym miejscu i rozpoczęcia właściwego ruchu we właściwym momencie.
Właśnie dlatego w książce „Prawdziwa szybkość” patrzę na ten temat szerzej niż tylko przez pryzmat mięśni i techniki biegu.
Krok 2. Gdzie genetyka ma znaczenie, a gdzie przestaje być wymówką?
Zacznijmy od faktu: genetyka wpływa na predyspozycje do osiągania wysokiej prędkości. Zawodnicy różnią się budową ciała, możliwościami fizycznymi i reakcją na trening. Nie każdy, nawet przy bardzo dobrym przygotowaniu, osiągnie takie same wyniki. Nie ma sensu temu zaprzeczać.
Problem pojawia się wtedy, gdy z tej obserwacji wyciągamy wniosek, że szybkości nie da się rozwijać.
Prędkość maksymalna w biegu na prostej to tylko jeden z elementów szybkości piłkarza. Na boisku liczą się również przyspieszenie, hamowanie, ustawienie, reakcja i podejmowanie decyzji. Nie wszystkie te elementy zależą od tych samych czynników i nie wszystkie oceniamy w ten sam sposób. Sam fakt, że zawodnik nie wyróżnia się na tle rówieśników, nie mówi jeszcze, dlaczego tak jest. Może mieć niewielkie rezerwy w jednym elemencie, a sporo możliwości poprawy w innym.
Warto też uważać na obietnice firm oferujących testy genetyczne dla sportowców. W 2015 roku międzynarodowy zespół ekspertów medycyny sportowej opublikował w „British Journal of Sports Medicine” stanowisko, według którego komercyjne testy genetyczne nie mają udowodnionej roli w wyszukiwaniu talentów sportowych ani w układaniu treningu i żadne dziecko nie powinno być im w tym celu poddawane. Źródło: Webborn i współautorzy, 2015.
Jeśli więc ktoś obiecuje, że na podstawie próbki śliny określi, czy młody piłkarz ma geny sprintera, a następnie wskaże mu idealny trening, warto zachować dużą ostrożność.
Genetyka ma znaczenie. Nie daje jednak gotowej odpowiedzi na pytanie, jak szybko dany zawodnik może grać ani co zrobić, żeby poprawić jego możliwości.
Krok 3. Dlaczego nie ma jednej recepty na szybkość?
Spójrz na wymagania stawiane piłkarzom na różnych pozycjach. Skrzydłowy często musi zaatakować wolną przestrzeń, wygrać pojedynek biegowy i utrzymać wysoką prędkość przez kilkadziesiąt metrów. Obrońca może znacznie częściej potrzebować szybkiej reakcji, dobrego ustawienia i skutecznego hamowania podczas pojedynku na kilku metrach.
Zmieniają się też wymagania w zależności od stylu gry. Drużyna stosująca wysoki pressing stawia przed zawodnikami inne zadania niż zespół, który broni głęboko i szuka okazji do kontrataku.
Dlatego dwóch piłkarzy nie musi rozwijać dokładnie tych samych zdolności w takim samym stopniu. Jeden może potrzebować przede wszystkim poprawy przyspieszenia. Drugi ma wystarczające możliwości fizyczne, ale traci przewagę przez złe ustawienie. Trzeci świetnie wypada w testach szybkościowych, lecz na boisku zbyt późno odczytuje zachowanie rywala.
Nie chodzi o to, żeby każdy zawodnik był najlepszy we wszystkim. Chodzi o to, żeby jego ograniczenia nie odbierały mu przewagi w sytuacjach, które regularnie pojawiają się w jego grze.
I tu dochodzimy do najważniejszego pojęcia w tym artykule.
Krok 4. Wąskie gardło, czyli co naprawdę odbiera zawodnikowi szybkość
Wyobraź sobie łańcuch. Może mieć wiele mocnych ogniw, ale jeśli jedno z nich jest wyraźnie słabsze, ogranicza wytrzymałość całej konstrukcji. Podobnie może być z szybkością piłkarza. Nie musi mieć problemu ze wszystkimi jej elementami. Czasem wystarczy jedno istotne ograniczenie, żeby regularnie tracił przewagę na boisku.
Przyjrzyjmy się trzem typowym sytuacjom. To przykłady ilustracyjne, a nie opisy konkretnych zawodników.
Przypadek 1. Problem leży w ciele. Zawodnik dobrze czyta grę i zazwyczaj wie, gdzie powinien pobiec. Mimo to przegrywa pierwsze metry, bo nie umie wystarczająco dynamicznie ruszyć. Albo szybko dobiega do rywala, ale po zatrzymaniu potrzebuje kilku dodatkowych kroków, żeby zmienić kierunek. Wie, co zrobić i kiedy. Brakuje mu możliwości fizycznych, żeby wykonać ruch wystarczająco szybko.
Przypadek 2. Problem leży w ustawieniu. Zawodnik jest silny i szybki na prostej, ale często dociera do piłki o krok za późno. Zaczyna akcję z niewłaściwego miejsca, stoi w niekorzystnej pozycji albo musi najpierw poprawić ustawienie ciała, zanim ruszy. Dokładanie kolejnych sprintów niekoniecznie rozwiąże problem. Najpierw trzeba zrozumieć, dlaczego zawodnik tak często zaczyna akcję z gorszej pozycji.
Przypadek 3. Problem leży w reakcji i decyzji. Zawodnik osiąga dobre wyniki w testach szybkościowych, ale podczas meczu często rusza dopiero wtedy, gdy przeciwnik wykona pierwszy ruch. Nie zawsze oznacza to słaby refleks. Może nie zauważać ważnych sygnałów, błędnie odczytywać sytuację albo zbyt długo zastanawiać się nad rozwiązaniem. Jego ciało potrafi szybko biegać, ale nie zawsze dostaje odpowiedni sygnał we właściwym momencie.
Te trzy sytuacje wymagają innego podejścia. W pierwszej warto przyjrzeć się możliwościom fizycznym, w drugiej ustawieniu, a w trzeciej sposobowi odczytywania gry i podejmowania decyzji. Te obszary mogą się przenikać, a zawodnik może mieć więcej niż jedno ograniczenie.
Najważniejszy wniosek jest prosty: zanim zaczniesz trenować szybkość, ustal, co faktycznie wymaga poprawy.
Od Kuby: Zanim zacznę cokolwiek trenować, szukam wąskiego gardła. Nie zaczynam od ćwiczeń, tylko od pytania, co konkretnie ogranicza tego zawodnika. U zawodników, którzy do mnie trafiają, najczęściej widzę mieszankę dwóch rzeczy: ograniczeń w ciele oraz w reakcji i decyzji. Moim zdaniem każdy zdrowy zawodnik może znaleźć swoją szybkość, jeśli wie, gdzie jej szukać.
Krok 5. Jak sprawdzić, co ogranicza szybkość zawodnika?
Nie musisz od razu wykonywać skomplikowanych testów. Zacznij od obserwacji dwóch meczów.
Jeśli nie robiłeś jeszcze prostego ćwiczenia z pierwszego artykułu, „Prędkość maksymalna a przyspieszenie w piłce nożnej”, warto od niego zacząć. Teraz rozszerzymy obserwację o trzy pytania. Wybierz jednego zawodnika i po każdym meczu odpowiedz sobie na nie.
1. Czy problem leży w możliwościach fizycznych? Zwróć uwagę na sytuacje, w których zawodnik dobrze się ustawił i odpowiednio wcześnie zareagował, ale mimo to przegrał pierwsze metry. Obserwuj też, czy po zatrzymaniu potrafi szybko ruszyć w przeciwnym kierunku. Jeśli regularnie traci przewagę właśnie w tych momentach, warto dokładniej przyjrzeć się jego przyspieszeniu, hamowaniu i kontroli ruchu.
2. Czy problem leży w ustawieniu? Zobacz, czy zawodnik często zaczyna akcję z niekorzystnej pozycji. Czy musi poprawić ustawienie, zanim ruszy? Czy przeciwnik zyskuje przewagę, ponieważ wcześniej znalazł się w odpowiednim miejscu?
3. Czy problem leży w reakcji i decyzji? Zwróć uwagę, czy zawodnik często rusza dopiero po przeciwniku. Czy zauważa rozwój sytuacji wystarczająco wcześnie? Pamiętaj, że nie każda spóźniona reakcja wynika z braku szybkości. Czasem zawodnik podejmuje decyzję zgodną z zadaniami taktycznymi.
Jak wyciągnąć wnioski? Nie traktuj tych pytań jak testu, który pozwala postawić diagnozę. Dwa mecze to początek obserwacji, a nie pełna ocena możliwości zawodnika. Liczy się powtarzalność: jeśli podobny problem pojawia się w wielu sytuacjach, masz wskazówkę, co sprawdzić dokładniej. Możesz też porozmawiać z trenerem, który zna zawodnika i jego zadania taktyczne.
Wolisz nie zgadywać? Obserwacja z trybun pokazuje, co dzieje się w meczu, ale nie wyjaśnia, dlaczego tak się dzieje. Na Spotkaniu z testami we Wrocławiu sprawdzam bezpośrednio na zawodniku jakość ruchu, hamowanie i kontrolę ciała. 45–60 minut, 250 zł. Zobacz, jak to wygląda
Krok 6. Co robić, kiedy już wiesz, co ogranicza zawodnika?
Kiedy znasz największe ograniczenie, możesz przestać działać na oślep. Nie oznacza to, że cały trening ma dotyczyć jednej słabości. Chodzi o to, żeby ustalić priorytety i nie poświęcać większości czasu na zdolności, które nie są w danym momencie głównym problemem. W praktyce warto pamiętać o trzech zasadach.
1. Pracuj nad najważniejszym ograniczeniem, zamiast poprawiać wszystko naraz. Jeśli problemem jest przyspieszenie, przyjrzyj się sile, technice startu i sposobowi generowania siły w pierwszych krokach. Przy problemach z hamowaniem i zmianą kierunku liczy się kontrola ciała i skuteczne wytracanie prędkości. Jeśli ograniczeniem jest ustawienie, same ćwiczenia fizyczne mogą nie wystarczyć: potrzebna jest praca nad pozycją wyjściową i zachowaniem w konkretnych sytuacjach meczowych. A gdy zawodnik zbyt późno odczytuje grę, pracuj nad rozpoznawaniem sytuacji i decyzjami pod presją czasu. To różne problemy, dlatego wymagają różnych rozwiązań.
2. Wykorzystuj mocne strony, a nie tylko walcz ze słabościami. Nie każdy piłkarz musi być najszybszy w drużynie. Zawodnik bez wyjątkowej prędkości maksymalnej może zyskać przewagę dzięki dobremu ustawieniu, wczesnej reakcji i skutecznemu przyspieszeniu. Nie znaczy to, że ma rezygnować z rozwijania szybkości fizycznej. Jego trening ma uwzględniać zarówno możliwości, jak i konkretne wymagania gry.
3. Nie oczekuj cudów, ale nie zakładaj też, że nic się nie zmieni. Możliwości poprawy są indywidualne i zależą między innymi od wieku, poziomu wytrenowania, predyspozycji i dotychczasowego treningu. Wiele elementów szybkości można rozwijać, ale nie da się uczciwie zagwarantować konkretnego wyniku każdemu zawodnikowi. Zamiast obiecywać przemianę, lepiej określić, co wymaga poprawy, zaplanować pracę i sprawdzić, czy przynosi efekty.
Jest jeszcze jeden warunek: zdrowie. Jeśli zawodnik odczuwa ból, który nawraca albo utrzymuje się przez kilka dni, należy najpierw ustalić jego przyczynę ze specjalistą. Dopiero potem można odpowiedzialnie planować trening szybkościowy.
Trzy najczęstsze błędy w myśleniu o szybkości
Błąd 1. „Szybkość jest genetyczna, więc nic się nie da zrobić”. Genetyka wpływa na predyspozycje fizyczne, ale nie wyjaśnia całej szybkości meczowej. Znaczenie mają również przyspieszenie, hamowanie, ustawienie, reakcja i decyzje. Wiele z tych elementów można rozwijać.
Błąd 2. Trenowanie ciała, kiedy problem leży gdzie indziej. Kolejne sprinty po prostej nie rozwiążą problemu zawodnika, który źle się ustawia albo zbyt późno odczytuje sytuację. Najpierw trzeba ustalić, co odbiera mu przewagę.
Błąd 3. Porównywanie się z kolegą z drużyny. Każdy zawodnik ma inne predyspozycje, zadania i mocne strony. Celem nie jest kopiowanie innego piłkarza, lecz rozwijanie własnych możliwości i ograniczanie tego, co utrudnia skuteczną grę.
Najczęstsze pytania
Czy szybkość piłkarza jest genetyczna?
Genetyka wpływa na możliwości fizyczne, w tym predyspozycje do osiągania wysokiej prędkości. Szybkość podczas meczu zależy jednak również od przyspieszenia, ustawienia, reakcji i podejmowania decyzji, więc samymi genami jej nie wyjaśnimy.
Czy młody piłkarz, który nie jest szybki, może poprawić szybkość?
Tak, choć zakres poprawy jest indywidualny i nie obiecuję konkretnego wyniku. Zależy od predyspozycji, wieku, poziomu wytrenowania i przyczyn problemu. Warto najpierw ustalić, czy zawodnik traci przewagę przez ograniczenia fizyczne, złe ustawienie czy zbyt późną reakcję.
Od czego zależy szybkość piłkarza na boisku?
Od połączenia możliwości fizycznych, ustawienia, reakcji i decyzji. Duże znaczenie ma również doświadczenie, które pomaga rozpoznawać powtarzające się sytuacje i odpowiednio wcześnie przygotować się do działania.
Jak sprawdzić, co ogranicza szybkość zawodnika?
Zacznij od obserwacji dwóch meczów. Zwróć uwagę, czy zawodnik traci czas podczas ruszania i hamowania, zaczyna akcje z niekorzystnej pozycji czy reaguje z opóźnieniem. To punkt wyjścia do dokładniejszej oceny, a nie samodzielna diagnoza.
Czy test genetyczny może określić, czy dziecko będzie szybkim piłkarzem?
Według stanowiska ekspertów medycyny sportowej z 2015 roku komercyjne testy genetyczne nie mają udowodnionej roli w wyszukiwaniu talentów ani w układaniu treningu, a dzieci nie powinny im być w tym celu poddawane.
Chcesz pójść krok dalej?
Masz teraz mapę: wiesz, z czego składa się szybkość i gdzie szukać ograniczenia. Możesz zrobić kolejny krok na dwa sposoby.
Jeśli chcesz zrozumieć szybkość w całości, sięgnij po książkę „Prawdziwa szybkość”. Pokazuję w niej, że szybkość to połączenie głowy i ciała i jak poszczególne elementy wpływają na możliwości piłkarza na boisku. PDF kosztuje 59 zł, wydanie papierowe 99 zł z przesyłką.
Kup książkę „Prawdziwa szybkość”
Nie masz pewności, czy to dla Ciebie? Możesz najpierw odebrać bezpłatny pierwszy rozdział, „Prawdziwe ograniczenia szybkości”. Wystarczy podać adres e-mail i potwierdzić zapis, a fragment przyjdzie na skrzynkę.
Jeśli chcesz sprawdzić możliwości ruchowe zawodnika w praktyce, we Wrocławiu prowadzę Spotkanie z testami. To 45–60 minut, podczas których sprawdzam jakość ruchu zawodnika, podobnie jak u fizjoterapeuty, ale pod kątem sportu. Na końcu wiesz, co znaleźliśmy w ciele, jakie są największe priorytety pracy i jak się za nie zabrać. Potem sam wybierasz, czy pracujemy dalej regularnie we Wrocławiu, czy wprowadzasz plan na własną rękę. Nic nie dzieje się z automatu. Koszt spotkania: 250 zł.
Spotkanie zaczyna się od rozmowy z rodzicem i zawodnikiem o tym, co jest dla nich najważniejsze. Notuję w niej także to, co dotyczy nie tylko ciała, a testy ruchu dają konkretny punkt wyjścia do pracy. W Systemie Gamechange dbam o cały rozwój zawodnika, także o głowę. Nie wiemy z góry, co okaże się jego największym ograniczeniem ani kiedy do tego dojdziemy, dlatego nie obiecuję konkretnego wyniku.
Kuba Seweryn
Trener przygotowania motorycznego piłkarzy, autor książki „Prawdziwa szybkość”. Książka: gamechange.pl/prawdziwa-szybkosc.
System Gamechange – Nie wygrywa się przypadkiem.
Co Cię ogranicza?
Zrób darmową diagnozę. 27 pytań, 4 minuty, wynik od razu.

